Янгиликлар
14
ТОВАР БЕЛГИЛАРИНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ ДОЛЗАРБ МАСАЛА
Товар белгиси – бу юридик ёки жисмоний шахсга тегишли бўлган, товар ёки хизматларнинг бошқаларникидан фарқ қилиб турадиган ном, логотип, рамз ёки бошқа белги ҳисобланади. Ушбу белгилар бренд қийматини ошириш, истеъмолчилар эътирофини қозониш ва бозордаги рақобатбардошликни таъминлашда муҳим аҳамият касб этади. Шу боис товар белгиларини ҳуқуқий ҳимоя қилиш муаммолари ва уларнинг ечимлари жуда долзарб масалалардан бири ҳисобланади.
Товар белгиси бизнеснинг интеллектуал мулкининг асосий қисмларидан бири бўлиб, унинг ноқонуний фойдаланишининг олдини олиш учун қонунчилик доирасида ҳимоя қилиниши зарур. Ҳуқуқий ҳимоя таъминланмаса, компания ўз брендини йўқотиши, истеъмолчилар эса сохта маҳсулотлар қурбонига айланиши мумкин.
Ўзбекистонда товар белгиларини ҳимоя қилиш Ўзбекистон Республикасининг "Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиқиш жой номлари тўғрисида"ги Қонуни асосида амалга оширилади. Унга кўра товар белгиси белгиланган тартибда давлат рўйхатдан ўтказилиши лозим. Рўйхатдан ўтказилганидан сўнг, товар белгиси ҳуқуқи эгасига 10 йил муддатга эксклюзив ҳуқуқ берилади. Ушбу муддат тегишли ҳуқуқ эгасининг ташаббуси билан узайтириб борилиши мумкин.
Қонунчиликка кўра, товар белгиси уни ишлатиш учун рўйхатга олинган товарларда, уларнинг идиши ҳамда ўровида товар белгисининг эгаси томонидан ёки лицензия шартномаси асосида бундай ҳуқуқ берилган шахс томонидан қўлланилиши товар белгисидан фойдаланиш деб ҳисобланади.
Шунга кўра, товар белгисидан ёки адаштириб юбориш даражасида у билан ўхшаш бўлган белгидан товарларда, товарларнинг этикеткаларида, ўровларида қонунга зид равишда фойдаланилганда улар контрафакт ҳисобланади.
"Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисида"ги Қонунга товар белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жарима солиш асослари ва тартиби, шунингдек юридик шахслар томонидан жаримани тўлаш тартибини белгиловчи норма киритилган. Хусусан, товар белгисидан, товар келиб чиққан жой номидан ёки улар билан адаштириб юборадиган даражада ўхшаш бўлган бир турдаги товарлар учун белгилардан қонунга хилоф равишда фойдаланиш БҲМнинг 100 бараваридан 200 бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
Шуни ҳам алоҳида таъкидлаб ўтиш керакки, жарималар миқдорлари ҳуқуқбузарликларнинг ҳар бир тури бўйича алоҳида белгиланади.
Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 177-моддасига кўра, Ўзганинг товар белгисидан, хизмат кўрсатиш белгисидан, географик кўрсаткичидан, товар келиб чиққан жой номидан ёки адаштириб юбориш даражасида улар билан ўхшаш бўлган белгилардан шу турдаги товарларга (хизматларга) нисбатан қонунга хилоф равишда фойдаланиш, ҳуқуқбузарлик ашёларини мусодара қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн беш бараваридан ўттиз бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
Худди шундай ҳуқуқбузарликлар маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин бир йил давомида такрор содир этилган бўлса, ҳуқуқбузарлик ашёларини мусодара қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг ўттиз бараваридан эллик бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
Шуни алоҳида таъкидлаб ўтиш керакки, товар белгиларини ҳимоя қилиш фақат миллий даражада эмас, балки халқаро миқёсда ҳам таъминланиши лозим. Бунинг учун Ўзбекистон 2006 йилда Мадрид келишуви ва Мадрид протоколига қўшилган бўлиб, мазкур тизим орқали товар белгиларини бир вақтнинг ўзида бир нечта давлатда ҳимоя қилиш имконияти мавжуд.
Товар белгиларини ҳуқуқий ҳимоя қилиш бозорда рақобатбардошликни таъминлашда, истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда ва контрафакт маҳсулотларга қарши курашишда муҳим аҳамият касб этади. Қонунчиликни такомиллаштириш, ҳуқуқбузарликларга қарши кескин чоралар кўриш ва халқаро ҳамкорликни кучайтириш орқали товар белгиларини янада самарали ҳимоя қилиш мумкин.
Акбар Эшқўзиев
Сирдарё вилоят адлия бошқармаси бош маслаҳатчиси